202102.04
0

Bank PKO BP ukarany przez UOKiK

16 października 2020 r. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał postanowienia wzorca umowy stosowane przez Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie  za niedozwolone postanowienia umowne i zakazał ich wykorzystywania. Tym samym, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nałożył na Powszechną Kasę Oszczędności Bank Polski Spółkę Akcyjną z siedzibą w Warszawie środek usunięcia odpowiednich zapisów w stosowanych przez bank wzorcach umów, w postaci poinformowania, wszystkich konsumentów będących stronami aneksów do umów zawartych na podstawie wzorca umowy, którego postanowienia zostały uznane za niedozwolone, o uznaniu ich za niedozwolone i skutkach z tego wynikających, w terminie nie później niż 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się omawianej decyzji.

W uzasadnieniu swojej decyzji, UOKiK powołał się na decyzję Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 15 stycznia 2016 r, która mówi iż  „ocena, czy dane postanowienie wzorca umowy, kształtując prawa i obowiązki konsumenta, „rażąco” narusza interesy konsumenta (art. 3851 § 1 k.c.), uzależniona jest od tego, czy wynikająca z tego postanowienia nierównowaga praw i obowiązków stron (tzw. nierównowaga kontraktowa) na niekorzyść konsumenta jest istotna, znacząca. (…) Znacząca nierównowaga kontraktowa na niekorzyść konsumenta pozostaje sprzeczna z dobrymi obyczajami (wymogami dobrej wiary – por. art. 3 ust. 1 Dyrektywy 93/13), gdy można rozsądnie założyć, że kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy i słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji klauzulę będącą źródłem tej nierównowagi”.

W tym miejscu, według uzasadnienia wydanego przez urząd, podkreślenia wymaga fakt, że konsumenci są istotnie słabszą stroną stosunku umownego w relacji z przedsiębiorcą – w tym przypadku Bankiem. Przewaga Banku polega m.in. na możliwości kształtowania postanowień wzorców umów stosowanych w obrocie z konsumentami. Konsumenci posiadają jedynie możliwość podjęcia decyzji, czy do umowy przystąpić. Należy również mieć na uwadze, że charakter umów kredytu/pożyczki hipotecznej odnoszących się do walut obcych wiąże się ze znacznym skomplikowaniem, a dodatkowo nabycie tego typu produktów pociąga za sobą długotrwałe zobowiązania finansowe po stronie konsumentów. W związku z powyższym, konieczne jest, aby ponoszone przez konsumentów koszty związane z zawarciem i wykonywaniem umów, oparte były na obiektywnych i dostępnych dla nich kryteriach. Co więcej, w  ocenie Prezesa Urzędu, zakwestionowane w niniejszym postępowaniu klauzule dotyczące ustalania kursu walut bez wątpienia kształtowały obowiązki konsumentów. Dokonując wykładni literalnej pojęcia „kształtowania” należy rozumieć je jako „wpływanie na coś”. Postanowienia umowne regulujące sposób wyliczania wysokości kursów walut dopełniają treść postanowień nakładających na konsumentów obowiązek spłaty rat kapitałowo-odsetkowych, łącznie określając zasady wykonywania umowy kredytu i kształtując obowiązki konsumentów w tym zakresie.

Co nie mniej istotne, należy również zwrócić uwagę, że Bank posługujący się w niniejszym przypadku wzorcem umowy – ściślej – Aneksem do umów kredytów i pożyczek hipotecznych odnoszących się do walut obcych. W doktrynie prawnej pod pojęciem „wzorca umowy” rozumie się „przygotowane z góry przez proponenta, przed zawarciem umowy, postanowienia kształtujące treść stosunku prawnego wiążącego strony”. Oznacza to, że celem stosowania w relacjach z konsumentami wzorców umów jest ukształtowanie w dany sposób treści stosunku prawnego. W ocenie Prezesa Urzędu takie ukształtowanie stosunku prawnego prowadzi do swobodnego kształtowania przez Bank kursów walut służących do spłaty rat kredytu oraz uzyskania przez Bank dodatkowego wynagrodzenia, wysokości którego ani w chwili zawierania umowy ani w momencie spłaty poszczególnych rat kredytu konsument nie jest w stanie w żaden sposób oszacować. W związku z powyższym, w ocenie Prezesa Urzędu, zakwestionowane postanowienia umowne kształtują prawa i obowiązki konsumentów w sposób jawnie sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy.

foto: pixabay/geralt