202104.27
0

Bank BPH ukarany przez UOKiK

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dn. 29 grudnia 2020 r. po przeprowadzeniu postępowania w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, uznał mnogie postanowienia wzorców umów stosowane przez Bank BPH Spółkę Akcyjną z siedzibą w Gdańsku za niedozwolone postanowienia umowne z powodu ich sprzeczności z prawem oraz naruszenia interesów konsumentów i zakazał ich wykorzystywania. Ponadto, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nałożył na Bank BPH:

  • środek usunięcia trwających skutków naruszenia zakazu, w postaci poinformowania, wszystkich konsumentów aneksów do umów zawartych na podstawie wzorców, których postanowienia zostały uznane za niedozwolone, o uznaniu ich za niedozwolone i skutkach z tego wynikających, w terminie nie później niż trzech miesięcy od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji,
  • karę pieniężną, płatną na rzecz Funduszu Edukacji Finansowej, w wysokości 478 242 zł.

Prezes Urzędu zważył, co następuje.

Jak podkreślił Prezes UOKiK w realiach niniejszej sprawy szczególnie ważne było pojęcie kontroli abstrakcyjnej. Polega ona na analizowaniu postanowień zawartych bezpośrednio we wzorcach umów, w oderwaniu od umów faktycznie zawartych z klientami na ich podstawie. W postępowaniu o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone dokonuje się abstrakcyjnej oceny wzorca umowy celem ustalenia, czy zawarte w nim klauzule mają charakter niedozwolonych postanowień umownych w rozumieniu art. 3851 § 1 kc. Zacytował on stanowisko zaprezentowane przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 27 marca 2018 r. (sygn. akt VII AGa 826/18), mówiące iż “Sąd nie bada konkretnych stosunków umownych, lecz wzorzec i treść hipotetycznych stosunków, jakie powstałyby pomiędzy pozwanym a potencjalnym konsumentem”. Ponadto, w trybie kontroli abstrakcyjnej ocenie podlega treść postanowienia wzorca, a nie sposób jego wykorzystania, czy jego powszechność w analogicznych wzorcach umowy innych firm konkurencyjnych. Ocena postanowienia wzorca umowy następuje tutaj w oderwaniu od warunków ekonomicznych i gospodarczych działalności prowadzonej przez przedsiębiorcę.

Przechodząc do analizy postanowień zawartych we wzorcach umów, zdaniem Prezesa UOKiK w niniejszej sprawie, przez pojęcie wzorca umowy rozumie się przygotowane przez jedną stronę potencjalnej umowy, z góry, jeszcze przed jej zawarciem, postanowienia kształtujące treść stosunku prawnego wiążącego przyszłe strony umowy. Bank BPH istotnie posługiwał się w niniejszym przypadku wzorcem umowy – aneksem do umów kredytu odnoszącej się do walut obcych. Bank przyznał też , że przedstawiał konsumentom propozycję treści zawieranego aneksu, oraz iż konsumenci nie mogli samodzielnie kształtować treści postanowień dotyczących sposobu ustalania wysokości kursu kupna i sprzedaży walut obcych. W tym przypadku UOKiK zbadał, czy, postanowienia umowne regulowały główne świadczenia stron, i czy zostały one sformułowane w sposób jednoznaczny. Chodziło tu o dokładne określenie świadczeń decydujących o istocie związania stron umową.

W ocenie Prezesa Urzędu, przedmiotowe postanowienia umowne nie określały głównych świadczeń stron, ponieważ w myśl wyroku z dnia 22 stycznia 2016 r. (sygn. akt I CSK 1049/14) Sąd Najwyższy wprost wskazał, że „postanowienia bankowego wzorca umownego zawierającego uprawnienie banku do przeliczania sumy wykorzystanego przez kredytobiorcę kredytu do waluty obcej (klauzula tzw. spreadu walutowego) nie określają głównych świadczeń stron w rozumieniu art. 385kc”. Zostały one, w związku z tym, uznane za niedozwolone.

Choć zachowanie Banku, w postaci oferowania zawarcia aneksów do umów kredytu na podstawie wzorca umowy, było skierowane jedynie do konsumentów będących już jego klientami, nie było ono jednak podejmowane w stosunku do zindywidualizowanego konsumenta, tylko do członków grupy wyodrębnionych spośród ogółu konsumentów za pomocą wspólnego dla nich kryterium, jakim jest wykonywanie w relacji z Bankiem umowy o kredyt hipoteczny, stanowiło ono w ocenie Prezesa UOKiK naruszenie interesu publicznego ogółu.

Ponadto, w niniejszej sprawie doszło, zdaniem Prezesa UOKiK do naruszenia dobrych obyczajów poprzez zawarcie we wzorcu umowy postanowień uprawniających Bank BPH do dowolnego ustalania wysokości kursów wymiany walut na potrzeby dokonywania rozliczeń kredytowych. Pozwalały one zatem Bankowi BPH wpływać na wysokość świadczeń ustalonych w umowach, a tym samym przyznana została Bankowi jednostronna możliwość ustalania kryteriów oddziałujących na wysokość świadczenia konsumentów. Prowadziło to wprost do sytuacji, w której prawa i obowiązki konsumentów kształtowane były w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. Doszło również do rażącego naruszenia interesów konsumentów poprzez wprowadzenie niekorzystnej dla konsumentów dysproporcji ich praw i obowiązków wynikających z umowy, objawiającej się niekorzystnym ukształtowaniem ich sytuacji ekonomicznej, zależnej jedynie od woli Banku BPH.

foto: pixabay/geralt